Gry Literatury i Sztuki

Zofia Prysopska, 04-08-2026

Ksika nadesana

Listonosz, rzadko widywany w mojej okolicy w ostatnich miesicach, przynis mi ksik. "Noworudzkie powidoki". W Nowej Rudzie, dziki nieustannemu krztaniu si Karola Maliszewskiego dzieje si literatura. Owszem, ma wsparcie wielu osb, w tym Noblistki, Olgi Tokarczuk, ale z mojego punktu widzenia te wszystkie Gry Literatury to jego zasuga i - na pewno - wszystkiego w otoczeniu: ludzi, pejzau, historii miejsca, ciemnoszarej ziemi noworudzkiej i nieba nad ni.

Festiwal „Gry Literatury” odbywa si w Nowej Rudzie od 2015 roku, w lipcu. Przysana poczt ksika dotyczy edycji z 2019 roku. Jury w skadzie: Olga Tokarczuk, Zbigniew Kruszyski i Karol Maliszewski wybrao wwczas siedem najlepszych tekstw, stanowicych pokosie spotka literackich.
Teksty s interesujce. Jak pisze Olga Tokarczuk w sowie wstpnym: „Twrczo jest tym, co nam si przydarza. Nigdy nie wierzyam, e pisania mona si nauczy tak samo, jak gry w tenisa albo obcego jzyka.” To okrutne moe dla niektrych stwierdzenie, ale podzielam Jej zdanie. Okrutne, bo cika praca jest tu na nic. Albo „samo ci si pisze” albo jeste rzemielnikiem, a nie artyst.
W tym zbiorze wyrniabym opowiadanie Joanny Dziekan zatytuowane „Wtedy spostrzega, e drzewo to ma owoce dobre do jedzenia.”
Moda autorka ma t lekko tworzenia z sensem, nie czu w jej prozie potu, waha i cinienia, by dobrze wypa.

Powidoki w tytule zbioru musz kojarzy si z Wadysawem Strzemiskim. To on wprowadzi do teorii sztuki powidoki. Namalowa obraz, ktry przypomina lad wiata wewntrz oczu czyli powidok. Nie byo na jego obrazie rwnych ksztatw, bo oko si porusza i kreli w naszym mzgu zawie linie.
Nie tak dawno Wajda nakrci film pt. Powidoki, ostatni obraz mistrza kamery. W filmie pokaza nam, czego moe si spodziewa artysta, gdy si upiera by niezalenym i majc zdecydowane pogldy na sztuk. Linda jako Strzemiski lub - do wyboru - jako Wajda wypad bardzo dobrze.
I teraz nie wiem, czy tytu zbioru nawizuje do Strzemiskiego i Wajdy czy tylko lekko ma si kojarzy z powidokami patrzcych na soce nad Now Rud? Strzemiski dwa razy przejeda przez Now Rud. Hm.

Przez lata byam przywizana do konstruktywizmu, suprematyzmu itd. prowadzc Muzeum Sztuki Reduktywnej. Odrzucanie subiektywizmu w sztuce, sztuka czysta bez wpywu kaca i problemw odkowych artysty na dzieo to wana idea na mojej drodze.

Tomik jest piknie opracowany plastycznie przez Pracowni Ksiki w Akademii Sztuk Piknych im. E. Gepperta we Wrocawiu. Pracownia Ksiki zwoaa swoich studentw do konkursu na projekt i wyrnia wrd nich Angelik Basiak, ktra - w mojej opinii - zrobia wietn robot. Wida, e histori sztuki ma w maym palcu. Ciemnoszara okadka, z biaym tytuem "Noworudzkie powidoki", fotografie zanurzone w czerni, bo powidoki szybko gin w naszej pamici. Nic banalnego, nic typowego z rodzaju tego, co widzimy na pkach kadej ksigarni. Nie wiem, dlaczego wydawcy staraj si zaspokoi masowe gusta czytelnicze, cho wiadomo, e czytelnictwo jest coraz bardziej elitarne. Takie ksiki jak „Noworudzkie powidoki”, gdzie forma i tre stanowi w jednakowym stopniu o wartoci dziea, maj przyszo.

Miaam ponudzi jeszcze o Strzemiskim i filmie Wajdy, ale si wstrzymaam.